Jullie kopen samen. Jullie zijn niet getrouwd. En jullie denken dat de bank daar weinig om geeft. Wat het krediet betreft, hebben jullie gelijk. Voor de rest een stuk minder.
In België bestaan er drie samenlevingsvormen: feitelijke samenwoning, wettelijke samenwoning en huwelijk. De bank maakt er nauwelijks onderscheid tussen. De notaris des te meer. En bij overlijden of scheiding kan dat statuut tienduizenden euro’s verschil maken.
Wat de meeste bankadviseurs niet uitleggen op het moment van ondertekening, is dat de schuldsaldoverzekering niet alleen de bank beschermt. Ze beschermt jou. En hoe ze is opgebouwd, hangt rechtstreeks af van jouw situatie als koppel.
1. De drie samenlevingsvormen: wat ze werkelijk betekenen
Feitelijke samenwoning is het standaardstatuut. Jullie wonen samen, zonder verklaring, zonder akte. Juridisch gezien zijn jullie twee onafhankelijke personen. Geen enkel wettelijk kader regelt jullie wederzijdse rechten op samen aangekochte goederen.
Wettelijke samenwoning wordt vastgelegd via een gezamenlijke verklaring bij de gemeente. Eenvoudig, snel, zonder notaris. Het creëert een minimaal kader: bescherming van de gezamenlijke woning, scheiding van goederen als vermogensregime, en beperkte maar reële erfrechten.
Het huwelijk biedt de meest volledige bescherming. Huwelijksvermogensrecht, uitgebreide erfrechten, versterkte bescherming van de gezinswoning. Het is ook het statuut dat bij scheiding een formele procedure vereist.
Deze verschillen blijven abstract zolang alles goed gaat. Ze worden heel concreet de dag dat er iets verandert.
2. Maakt de bank een onderscheid?
Nee, of nauwelijks. Twee feitelijk samenwonenden kunnen samen een hypothecair krediet afsluiten, net zoals een gehuwd koppel. Wat de bank bekijkt, is de terugbetalingscapaciteit, niet de burgerlijke staat.
Wat wel verandert, is de solidariteit. Van zodra jullie samen lenen, is elk van jullie verantwoordelijk voor de volledige terugbetaling. Als één persoon niet meer kan betalen, moet de ander het geheel opvangen. Ongeacht jullie statuut.
De eigendom van het goed hangt af van de notariële akte. Standaard zijn jullie mede-eigenaars in onverdeeldheid, elk voor jullie aandeel. Die onverdeeldheid kan complicaties veroorzaken als de situatie evolueert.
3. Wat er gebeurt bij overlijden: het echte onderwerp
De schuldsaldoverzekering betaalt het openstaande kapitaal terug aan de bank als één van jullie overlijdt. Maar ze zegt niets over wat er gebeurt met het deel van het goed dat aan de overledene toebehoorde. Daar maakt het samenlevingsstatuut alle verschil.
Als jullie minder dan 3 jaar feitelijk samenwonen. Jouw partner is niet jouw wettelijke erfgenaam. Zijn of haar aandeel in het goed gaat naar de wettelijke erfgenamen: ouders, broers en zussen, afhankelijk van de familiesituatie. En er geldt erfbelasting op die overdracht. In Vlaanderen worden feitelijk samenwonenden na 1 jaar ononderbroken samenwoning en een gemeenschappelijke huishouding fiscaal gelijkgesteld met wettelijk samenwonenden, met toegang tot de gunstige tarieven. Maar voor de vrijstelling op de gezinswoning geldt een termijn van 3 jaar. Wie recent is beginnen samenwonen op het moment van de aankoop, staat dus tijdelijk kwetsbaarder.
De duur van de samenwoning verandert alles. Na 1 jaar ononderbroken samenwoning met gemeenschappelijke huishouding geniet je in Vlaanderen van de gunstige erfbelastingtarieven in rechte lijn. Na 3 jaar geldt bovendien de volledige vrijstelling op de gezinswoning. In Wallonië en Brussel bedraagt die termijn telkens 3 jaar voor beide voordelen. Wie op het moment van aankoop nog niet aan die drempels voldoet, heeft er alle belang bij dit tijdig te anticiperen.
Als jullie wettelijk samenwonen. Jullie genieten in de drie gewesten van een volledige vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning, op voorwaarde dat jullie er de hoofdverblijfplaats hadden gevestigd. Niet hetzelfde als een huwelijk, maar een substantiële bescherming op het onroerend goed.
Als jullie getrouwd zijn. Bij gemeenschap van aanwinsten is het tijdens het huwelijk aangekochte goed gemeenschappelijk. De langstlevende echtgenoot heeft minstens het vruchtgebruik op het gehele gemeenschappelijk vermogen, met zeer gunstige erfbelastingtarieven.
De SSV betaalt het krediet terug. Ze regelt de erfenis niet. Die twee vragen moeten samen worden gedacht, niet apart. Ons artikel over nalatenschapsplanning bespreekt de beschikbare instrumenten om de langstlevende te beschermen.
4. De dekkingsgraad: een beslissing die niemand echt uitlegt
Als jullie een schuldsaldoverzekering met twee verzekeringnemers afsluiten, moeten jullie kiezen hoe de dekking wordt verdeeld. Twee grote opties bestaan.
50/50. Elk is gedekt voor 50% van het openstaande kapitaal. Als één persoon overlijdt, betaalt de verzekering de helft van het krediet terug. De andere blijft de andere helft aflossen. Dit is de goedkoopste optie bij afsluiting.
100% op elk hoofd. Als één persoon overlijdt, betaalt de verzekering 100% van het openstaande kapitaal terug. De langstlevende heeft niets meer te betalen aan de bank. De premie is hoger, maar de bescherming is volledig.
Neem het geval van Lucas en Emma. Ze zijn 29 en 32 jaar oud, feitelijk samenwonend sinds minder dan een jaar, en kopen samen een appartement in Brussel voor 320.000 euro. De bank stelt een SSV voor op 50/50 basis. Dat is het standaardvoorstel. Ze tekenen zonder er bij stil te staan. Emma overlijdt twee jaar later.
De verzekering betaalt de helft van het openstaande kapitaal terug. Lucas blijft de andere helft alleen aflossen. Maar het aandeel van het goed dat aan Emma toebehoorde, gaat naar haar ouders. Lucas wordt mede-eigenaar van zijn woning samen met zijn schoonouders. En er geldt erfbelasting op dat aandeel, want de saменwoningstermijn heeft de vrijstellingsdrempel nog niet bereikt.
Een dekking op 100% per hoofd had de erfeniskwestie niet opgelost. Maar ze had tenminste het krediet weggenomen. Voor een jong en gezond profiel zoals het hunne is het premieverschil tussen 50/50 en 100/100 vaak kleiner dan gedacht. Op 25 jaar vertegenwoordigt die meerkost enkele duizenden euro’s. Weinig, tegenover de situatie hierboven.
Wat veel kopers niet weten: artikel VII.146 van het Wetboek van economisch recht geeft je het recht om vrij je verzekeraar te kiezen, op voorwaarde dat de waarborgen gelijkwaardig zijn aan wat de bank eist. De SSV vergelijken vóór de ondertekening levert vaak een betere dekking op tegen een gelijkwaardige of lagere kost dan het bankaanbod. Zeker als je kiest voor 100/100: het premieverschil wordt dan een stuk kleiner.
5. Wat er gebeurt bij scheiding
Het andere scenario dat niemand wil anticiperen. Maar dat statistisch gezien een aanzienlijk deel van de koppels betreft.
Als twee medeontleners uit elkaar gaan, zijn er drie opties: de ene koopt het aandeel van de andere over, het goed wordt verkocht, of ze blijven mede-eigenaar. Die laatste optie is zelden lang houdbaar.
Als de ene het aandeel van de andere overneemt, moet het krediet worden geherstructureerd. De bank moet de vertrekkende medeontlener ontslaan uit zijn verplichtingen. De SSV volgt het krediet: als het contract wordt heronderhandeld of overgedragen, wordt de dekking herzien. Dat kan een nieuwe medische vragenlijst inhouden, op een moment dat leeftijd of gezondheidstoestand minder gunstig is dan bij de start. Ons artikel over van verzekeraar wisselen bij een kredietwijziging legt de concrete stappen uit.
Voor feitelijk samenwonenden bestaat er geen wettelijk kader voor deze scheiding. Alles hangt af van wat is voorzien in de aankoopakte of in een samenlevingsovereenkomst opgesteld bij de notaris. Zonder dat kan de onverdeeldheid een lang en duur conflict worden.
Voor wettelijk samenwonenden kan de ontbinding eenzijdig gebeuren, zonder echtscheidingsprocedure. Maar er is ook geen automatische vereffening van het gemeenschappelijk vermogen. Het goed moet in der minne of via de rechtbank worden geregeld.
Voor gehuwde koppels verloopt de vereffening van het huwelijksvermogensstelsel via een notaris, met precieze regels voor de verdeling van het gemeenschappelijk vermogen. Meer gestructureerd, maar ook formeler en langduriger.
6. Drie reflexen vóór de ondertekening
- Stel een samenlevingsovereenkomst op bij de notaris. Feitelijk of wettelijk samenwonend, dit document regelt wat er gebeurt bij scheiding of overlijden: verdeling van het goed, overname van aandelen, uitstapvoorwaarden. Het kost weinig en ontbreekt vaak in de dossiers.
- Denk na over de dekkingsgraad van je SSV vóór je tekent. 50/50 is het standaardvoorstel. Het is niet noodzakelijk de meest geschikte keuze voor jouw situatie. En vergelijk het bankaanbod: je hebt er wettelijk recht op, en de wet is daar duidelijk over.
- Anticipeer de erfeniskwestie met je notaris. Een aanwasclausule in de aankoopakte, een testament of een levensverzekering met aanduiding van de begunstigde kunnen de langstlevende beschermen ver buiten wat de SSV alleen kan doen. Het zijn complementaire instrumenten, geen alternatieven voor elkaar.
Voor feitelijk samenwonenden is de SSV geen formaliteit
Voor een koppel dat nog maar kort samenwoont, is de schuldsaldoverzekering vaak de enige directe financiële bescherming bij tegenslag. Voordat de gelijkstellingstermijnen zijn bereikt, voordat een notariële overeenkomst is opgesteld, voordat een testament is ondertekend.
Die snel afsluiten, in het bankaanbod, zonder vragen te stellen, is een beslissing met concrete gevolgen voor 20 of 25 jaar.
Het juiste moment om er bij stil te staan, is vóór de ondertekening. Niet erna.
Bij Aviza begeleiden we koppels bij de keuze en structurering van hun schuldsaldoverzekering, onafhankelijk van de bank die het krediet financiert. Simuleer je SSV online of maak een afspraak met een van onze adviseurs.
Dit artikel is louter informatief. Het vormt geen fiscaal, juridisch of financieel persoonlijk advies. De successieregels variëren per gewest en individuele situatie. Raadpleeg voor elke patrimoniale of successiebeslissing een notaris.
